Esma Yiğitoğlu
Sonsbeek 2026
Museum Arnhem, Arnhem
Inleiding
Üç Kabir (Drie Cabiri), 1998
Ode aan mijn kleren, 1997
Geen Titel, 1992-95
Geen Titel 2000-01
Z.T./Geen Titel, 2003-2004
Esma Yiğitoğlu was een Turks-Nederlandse kunstenaar, bekend om haar sculpturen, tekeningen en schilderijen. Ze werkte met elementaire materialen zoals papierpulp, leem, terracotta, stro, bamboe, touw en textiel, en putte uit soefi-filosofie, islamitische architectonische vormen, inheemse bouwtradities en de Westerse kunstgeschiedenis. Na haar verhuizing naar Nederland in 1961 studeerde zij aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam (1961–66). Yiğitoğlu was ook actief als gemeenschapsorganisator: zij richtte het Turks Cultureel Centrum voor Vrouwen in Rotterdam op en zette zich in tegen analfabetisme en voor de emancipatie van Turkse migrantenvrouwen.
Hier wordt een selectie sculpturen uit de jaren 1990 tot 2000 gepresenteerd. In haar iconische Üç Kabir (Drie Cabiri), opgebouwd uit klei versterkt met stro, doen drie rechtopstaande vormen denken aan grafmarkeringen, bekroond met tulbandachtige toppen die verwijzen naar de Cabiri: mythische beschermers van onderaardse schatten, die de schrijver Goethe beschrijft als klein van gestalte maar groot in kracht, en als nauw verbonden met de minerale wereld.
In Ode aan mijn kleren, gebaseerd op de titel van een gedicht van Pablo Neruda uit het midden van de jaren 1950, rijzen met touw samengebonden bamboestokken op uit een driehoekige kleibodem. Ze verwijzen naar het Turkse gebruik om kleding als wensritueel in heilige bomen te hangen. In haar papierpulpfiguren, zoals Figure (Figuur, 1992), Gehoornd wezen (1993) en Ion (1992), barsten de oppervlakken als door zongedroogde aarde, wat doet denken aan leembouw en de aarde muren van landelijk Anatolië.
Yiğitoğlu’s werk stelt vormen van aarden, bescherming en spirituele oriëntatie voor die aan tombes doen denken, terwijl ze abstract en autonoom blijven. Haar sculpturen zijn noch mens noch dier, maar poortwachters tussen de materiële en immateriële werelden.
Beluister in de audiotour
Over de kunstenaar
Esma Yiğitoğlu (geb. 1944, Zincidere, Turkije; overleden 2009, Rotterdam) staat bekend om haar sculpturen, tekeningen en schilderijen, vervaardigd uit natuurlijke materialen zoals papierpulp, leem en terracotta. Haar werk is diepgeworteld in de tradities van het soefisme en architectuur, en put inspiratie uit symbolen als amuletten, graven, minaretten en moskeeën. In 1961 verhuisde Yiğitoğlu naar Nederland, waar zij van 1961 tot 1966 studeerde aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Zij was cultureel zeer actief, met name in relatie tot Turkse vrouwen – zo organiseerde zij naailessen om ze te mobiliseren, wat leidde tot de oprichting van het Turks Cultureel Centrum voor Vrouwen in Rotterdam. Daarnaast organiseerde zij tentoonstellingen over Turkse cultuur voor gemeentelijke instellingen en zette zij zich in tegen analfabetisme onder Turkse vrouwen. Daarmee speelde zij een belangrijke rol in hun emancipatie binnen migrantengezinnen in Rotterdam. Haar werk is opgenomen in publicaties zoals Vanuit Turkije en Marokko (tent. cat., Stedelijk Museum Schiedam, 1980) en werd tentoongesteld in Turkije en Nederland, onder meer bij TENT Rotterdam (2016) en het Stedelijk Museum Schiedam (1980).
Gepresenteerd door Sonsbeek 2026 in samenwerking met Museum Arnhem
Met dank aan de nalatenschap van Esma Yiğitoğlu