Sonsbeek ’71: Sonsbeek buiten de perken
19 juni – 15 augustus 1971, door heel Nederland (10 provincies)
Inleiding
Sonsbeek ’71, onder de veelzeggende titel Sonsbeek Buiten de Perken, markeerde een radicale breuk met eerdere edities. Voor het eerst kreeg de tentoonstelling een curator, museumdirecteur Wim Beeren, en werkte ze met een duidelijk thema: ruimtelijke verhoudingen. Sindsdien is Sonsbeek de plek geworden waar (inter)nationale curatoren hun uitgesproken visie tonen. Dankzij de vooruitziende blik van Beeren verwierf Sonsbeek een leidende positie in het internationale hedendaagse kunstdiscours.
Voor het eerst werden op grote schaal vernieuwende stromingen samengebracht: Conceptuele Kunst, Minimal Art, Land Art en Performance Art. Kunstenaars van over de hele wereld werden uitgenodigd om nieuw werk te maken na een bezoek aan Park Sonsbeek. Sommigen, zoals land art-kunstenaar Robert Smithson, bekritiseerden het kunstmatige karakter van het park. Als reactie besloot het werkcomité kunstenaars ook buiten het park te laten werken. Zo ontstonden kunstprojecten verspreid over heel Nederland, van kleine dorpen tot grote steden, waardoor een veelheid aan tijdelijke werken en interventies werd gerealiseerd.
Een belangrijk doel van Sonsbeek ’71 was het bewustmaken van bezoekers van de invloed van nieuwe communicatiemiddelen, zoals de telefoon en de telex, op onze ervaring van ruimte en tijd. In zes steden, waaronder Arnhem en Rotterdam, werden communicatiecentra ingericht waar bezoekers deze apparaten konden gebruiken. In Park Sonsbeek stond een paviljoen voor films en discussies, zodat kunst en publiek direct met elkaar in contact konden komen.
Dankzij het concept buiten de perken kreeg Sonsbeek een avontuurlijke en dynamische uitstraling, maar de radicale opzet leidde ook tot kritiek. Sommige bezoekers en critici vonden de kunst moeilijk te begrijpen, en de verspreiding van de werken over het land maakte het lastig om alles te zien. Het aantal bezoekers viel daardoor tegen: tussen de 17.000 en 35.000.
Toch wordt Sonsbeek ’71 vandaag de dag gezien als een van de meest vernieuwende en invloedrijke tentoonstellingen van de 20e eeuw, een mijlpaal die de grenzen van kunst, ruimte en publiek oprekt en een blijvende inspiratiebron is voor hedendaagse kunst.
Kunstenaars
- Vito Acconci
- Bas Jan Ader
- Carl Andre
- Ben d’Armagnac
- Richard Artschwager
- Bruce Baillie
- Douwe Jan Bakker
- Joseph Beuys
- Ronald Bladen
- Marinus Boezem
- stanley brouwn
- Daniel Buren
- Javacheff Christo
- Tony Conrad
- Hanne Darboven
- Ad Dekkers
- Ger Dekkers
- Jan Dibbets
- Ger van Elk
- Pieter Engels
- Groep Enschede
- E.R.G.
- Hans Eykelboom
- Barry Flanagan
- Fluxus
- Hollis Frampton
- Ernie Gehr
- Dan Graham
- Robert Grosvenor
- Mike Heizer
- Douglas Huebler
- I.C.W.
- Ken Jacobs
- joepat
- Donald Judd
- On Kawara
- W. Knoebel
- Hans Koetsier
- Alex van der Kraan
- Peter Kubelka
- George Landow
- Standish Dyer Lawder
- Sol Lewitt
- Richard Long
- Walter de Maria
- Mass Moving
- Yutaka Matsuzawa
- Mario Merz
- Robert Morris
- Bruce Nauman
- Noord-Brabant Groep
- Claes Oldenburg
- Dennis Oppenheim
- Nam June Paik
- Panamarenko
- Egbert Philips
- Emilio Prini
- Klaus Rinke
- Peter Roehr
- Ulrich Rückriem
- Edward Ruscha
- Fred Sandback
- Jean-Michel Sanejouand
- Wim T. Schippers
- Paul Sharits
- Eric Siegel
- Tony Smith
- Robert Smithson
- Richard Serra
- Kenneth Snelson
- Michael Snow
- Koert Stuyf en Ellen Edinoff
- Shinkichi Tajiri
- Sajiki en Yokoyama Tenjo
- Carel Visser
- André Volten
- Hans de Vries
- Lex Wechgelaar
- Lawrence Weiner
- Joyce Wieland
Locaties
— Almelo (Ben D’Armagnac)
— Amsterdam (Ger Dekkers, Hans Koetsier)
— Antwerpen (Panamarenko)
— Arnhem · Park Sonsbeek (E.R.G., Carl Andre, Ronald Bladen, Ad Dekkers, Robert Grosvenor, Donald Judd, W. Knoebel, Sol LeWitt, Claes Oldenburg, Ulrich Rückriem, Fred Sandback, Wim T. Schippers, Tony Smith, Kenneth Snelson, Carel Visser, André Volten, stanley brouwn, joepat, Nam June Paik, Eric Siegel, Shikichi Tajiri).
— Gemeentemuseum Arnhem en Kröller Müller Museum (films) · (Jan Dibbets, Ger van Elk, Vito Acconci, Bas Jan Ader, Bruce Baillie, Boezem, stanley brouwn, Javacheff Christo, Tony Conrad, Walter de Marie, Barry Flanagan, Fluxus, Hollis Frampton, Ernie Gehr, Dan Graham, Mike Heizer, Ken Jacobs, Peter Kubelka, Land Art, George Landow, Standish Dyer Lawder, Wim van der Linden, Richard Long, Robbert Morris, Bruce Nauman, Robert Nelson, Dennis Oppenheim, Peter Roehr, Wim T. Schippers, Richard Serra, Paul Sharits, Robert Smithson, Michael Snow, Joyce Wieland).
— Dordrecht (Jean Michel Sanejouand)
— Drienerloo (campus)
— Emmen (Robert Smithson)
— Enschede (informatiecentrum, Edward Ruscha)
— Groningen (informatiecentrum)
— Haarlem (Douwe Jan Bakker)
— Leiden (Boezem)
— Maastricht (Lex Wechelaar)
— Pieterburen/Groningerwad (Richard Long)
— Rotterdam (informatiecentrum)
— Santpoort/Velsen (Robbert Morris)
— Stadskanaal (Edward Ruscha)
— Ter Apel (Edward Ruscha)
— Utrecht (Richard Artschwager)
— Veendam (Edward Ruscha)
— Vlake (Joseph Beuys)
— Voerendaal (Mike Heizer)
— Wijk bij Duurstede (Axel van der Kraan)
Feiten en getallen
Naar schatting 17.000-20.000 bezoekers · Tentoonstellingslocaties door heel Nederland, 10 provincies · enige permanente land art werk van Robert Smithson in Europa werd gemaakt voor Sonsbeek ’71 · Felle kritiek onder andere van de Beroepsvereniging Beeldende Kunstenaars (BBK)
Publicatie
— Catalogus · Sonsbeek ’71: Sonsbeek buiten de perken (twee delen), 1971 · Ontwerp: Jolijn van de Wouw (Total Design, Amsterdam) · Uitgever: De IJssel, Deventer
