Sonsbeek 2026 x Focus: Citizen X Revisited
Sonsbeek 2026
Focus Filmtheater, Arnhem
5 augustus 2026,
19:00 uur –
21:00 uur
Inleiding
Een belangrijk referentiepunt voor Sonsbeek 2026 is de tentoonstelling Heart of Darkness, samengesteld door Marianne Brouwer voor het Kröller-Müller Museum in 1994-95. De tentoonstelling, die haar naam en provocatie ontleende aan Joseph Conrads novelle uit 1899, hield de westerse wereld een spiegel voor, met haar verlichtingsidealen en vormen van representatie. Onderdeel daarvan was het filmprogramma Citizen X, samengesteld door Corinne Diserens. Dit programma positioneerde kunstenaarsfilms en video's als urgente alternatieven voor de onophoudelijke stroom van onverschillige beelden die het denken afvlakken en het dagelijks leven commercialiseren
Samen met Corinne Diserens wordt een selectie kunstenaarsfilms uit de oorspronkelijke Citizen X opnieuw bekeken, ter opening van het filmprogramma Darkness Reframed. De films van Mona Hatoum, Janice Tanaka en Mindy Faber bieden diep persoonlijke reflecties op ervaringen van ballingschap, verlies, vervreemding en ontworteling – variërend van hartverscheurend tot humoristisch. Elk op hun eigen, onderscheidende manier zetten zij film in als middel om narratieve zeggenschap te herwinnen en herinneringen en geschiedenissen terug te vinden die lang verloren leken, door het gelaagd inzetten van archiefbeeld, muziek, geluid en voice-over. Deze films tonen de dynamische en soms duizelingwekkende aard van herinnering: voortdurend veranderd, doorgegeven van generatie op generatie, en dat tegelijkertijd ons vormt en door ons gevormd is.
De avond opent met een inleiding van Corinne Diserens, waarin ze de achtergond van Citizen X toelicht. Na de filmvertoningen sluit Christina Li, co-curator van Sonsbeek 2026, zich aan bij Diserens voor een Q&A, waarin zij de verbinding tussen Citizen X en Sonsbeek 2026 verkennen, en de manier waarop kunstenaarsfilm een andere grammatica biedt om na te denken over narratief, beeld en herinnering.
Filmmakers
Mona Hatoum is een Brits-Palestijnse kunstenares die werkt met video, installaties en performance. Toen in 1975 de burgeroorlog in Libanon uitbrak, werd ze gedwongen in ballingschap te gaan in Londen. In haar werk houdt ze zich al geruime tijd bezig met thema’s als ontheemding, het lichaam en de politiek van verwantschap, ergens bij horen.
Vanaf de jaren negentig maakten haar vroege, intense video- en performancewerken plaats voor grootschalige installaties die erop gericht zijn het publiek te confronteren met tegenstrijdige emoties als verlangen en afkeer, angst en fascinatie. Hatoum’s werk is internationaal getoond in musea, galeries, projectruimtes en biënnales, waaronder Documenta 14, de biënnales van Marrakesh, Moskou, Sydney, Tate Modern enhet Guggenheim Bilbao.
Janice Tanaka is een Japans-Amerikaanse mediakunstenaar en hoogleraar, gevestigd in Los Angeles. Ze is bekend om haar gelaagde videowerken waarin ze de Aziatisch-Amerikaanse identiteit, herinnering en culturele erfenis verkent aan de hand van persoonlijke en familiegeschiedenis. In Memories from the Department of Amnesia (1989) verweeft ze foto’s, tekst en voice-over tot een lyrische beschouwing over het leven en het verlies van haar moeder. Ze ontving NEA-beurzen en een AFI-subsidie, en haar werk is tentoongesteld op de Whitney Biënnale, het MCA Chicago, het MoMA, het ICA Boston, de Videonale in Bonn en het World Wide Video Festival in Den Haag.
Mindy Faber is een in Chicago gevestigde mediakunstenaar en docent wiens werk feministische politiek en scherpe humor combineert met vraagstukken rond vrouwelijke identiteit en maatschappelijke beperkingen. Delirium (1993) won de hoofdprijs op het Videofest ’94 van het Filmfestival van Berlijn. Na het ontvangen van een Rockefeller Intercultural Multimedia Fellowship (1996) begon ze samen te werken met jongeren aan bekroonde projecten die op de nationale televisie werden uitgezonden. Als docent bij Video Machete en Evanston Township High School begeleidde ze leerlingen bij de productie van History Lessons, over de terugslag tegen immigranten na 11 september, dat in 2007 een Peabody Award ontving als onderdeel van Beyond Borders voor The Independent Film Channel.
Sprekers
Corinne Diserens is conservator en hoofd van de collectie werken op papier, fotografie na 1960 en media bij de Hamburger Kunsthalle. Eerder bekleedde zij functies als conservator en directeur bij instellingen als het IVAM in Valencia, het MACBA in Barcelona, de Musées de Marseille, het Musée des Beaux-Arts de Nantes en het Museion in Bolzano, en was zij conservator van Tyne International en de biënnales van Tirana, São Paulo en Taipei. Ze stond aan het hoofd van de kunstacademies ERG in Brussel en ENSAPC in Parijs-Cergy.
Christina Li is co-curator van Sonsbeek 2026. Als internationale curator en schrijfster omvat haar contextspecifieke praktijk beeldende kunst, performance en bewegend beeld. Ze is artistiek directeur van Kim Association in Singapore en stond aan het roer van de editie 2022 van Ghost 2565: Live Without Dead Time, een triënnale voor performance en bewegend beeld in Bangkok. Li heeft leidinggevende en curatoriële functies bekleed bij Para Site (Hongkong), Spring Workshop (Hongkong), SKOR | Stichting voor Kunst en Openbare Ruimte (Amsterdam) en BAK – basis voor actuele kunst (Utrecht).
Over Darkness Reframed
In augustus en september presenteren Focus Filmtheater en Sonsbeek 2026 Darkness Reframed – acht filmprogramma’s met klassiekers en korte films van kunstenaars, die te zien zijn op het dakterras en in de filmzaal. Met inleidingen en Q&A’s met filmmakers na afloop biedt het programma ruimte om na te denken over de invloed van het westerse imperialisme en de daaruit voortvloeiende representatievormen op ons collectieve geheugen.
Het uitgangspunt van het filmprogramma is de tentoonstelling Heart of Darkness, samengesteld door Marianne Brouwer in het Kröller-Müller Museum (1994–95) – een belangrijke referentie voor Sonsbeek 2026. Onderdeel van die tentoonstelling was Citizen X, een videoprogramma van Corinne Diserens, dat in Darkness Reframed opnieuw wordt bekeken.