Sonsbeek 2026 x Focus: Propaganda in reverse

Deze avond omvat de internationale première van Pelle Nijburgs film First Row  gemaakt met financiering die zij ontving na het winnen van de Gelderse Film Pitch Award 2025 tijdens filmfestival Go Short Arnhem. First Row speelt zich af in een klein boerendorp in het westen van Gelderland, in de lente, slechts enkele dagen nadat Nederland door de Geallieerden was bevrijd. Alles lijkt vredig en normaal, maar toch zullen binnenkort honderden, zo niet duizenden, Duitse krijgsgevangenen langs de woonkamers en boerderijen trekken.

Geselecteerd uit het Citizen X videoprogramma, is Rea Tajiri's History & Memory: For Akiko and Takashige (1991) een poëtische reconstructie van de geschiedenis en herinnering van haar familie, die behoorde tot de 120.000 Japanners en Japans-Amerikanen die na de aanval op Pearl Harbor werden geïnterneerd in kampen. Aan de hand van uiteenlopende bronnen - waaronder interviews, memorabilia, scènes uit Hollywoodfilms en een pelgrimstocht naar het kamp waar haar moeder geïnterneerd was - reflecteert Tajiri op de moeilijkheid van het verbeelden van een verleden dat mensen liever vergeten dan herinneren, evenals op de invloed van beelden op collectieve geschiedenis en herinnering.

Na de vertoning gaan Kim van der Werff, Hoofd Programmering en Educatie bij Focus, en Pelle Nijburg met elkaar in gesprek over het maken van First Row. De koppeling met Rea Tajiri's film biedt een kader om te bespreken hoe kunstenaars met film en archiefmateriaal hebben gewerkt om de gelaagdheid van het nationale collectieve geheugen bloot te leggen, en om alternatieve perspectieven te bieden op collectief trauma, heling en het verstrijken van de tijd.

“Wat mij interesseert in het werken met archief is niet het leveren van kritiek op het verleden vanuit een zogenaamd moreel superieur heden. Het gaat mij eerder om het loswrikken van lineaire tijd en ‘vastgeroeste’ beelden, zodat er ruimte ontstaat voor andere denksporen.” - Pelle Nijburg

Pelle Nijburg is een filmmaker die thema’s als de menselijke erfenis, het geheugen en de absurditeit van het dagelijks leven verkent. Ze studeerde Audiovisuele Media aan de HKU Universiteit der Kunsten Utrecht en behaalde een masterdiploma in Lens-Based Media aan het Piet Zwart Instituut in Rotterdam. Tijdens een artist-in-residence-programma ontwikkelde ze de korte film No Way Forward (2025), die in 2025 in première ging op Go Short – International Short Film Festival Nijmegen. Deze film en andere werken, evenals haar installaties, zijn tentoongesteld in galeries in heel Nederland en vertoond op nationale en internationale filmfestivals.

Rea Tajiri is een bekroonde interdisciplinaire kunstenaar en docent die installaties, documentaires en experimentele films maakt. Haar werk maakt gebruik van poëtische, niet-traditionele vertelvormen om dialoog en reflectie over verborgen geschiedenissen te stimuleren. Een van haar vroege werken, History and Memory: For Akiko & Takashige, werd bekroond met de Distinguished Achievement Award van de International Documentary Association, een Special Jury Award van het San Francisco International Film Festival en de prijs voor Beste Experimentele Video van het Atlanta Film and Video Festival. Deze documentaire is op meer dan 250 locaties over de hele wereld vertoond.

In augustus en september presenteren Focus Filmtheater en Sonsbeek 2026 Darkness Reframed – acht filmprogramma’s met klassiekers en korte films van kunstenaars, die te zien zijn op het dakterras en in de filmzaal. Met inleidingen en Q&A’s met filmmakers na afloop biedt het programma ruimte om na te denken over de invloed van het westerse imperialisme en de daaruit voortvloeiende representatievormen op ons collectieve geheugen.

Het uitgangspunt van het filmprogramma is de tentoonstelling Heart of Darkness, samengesteld door Marianne Brouwer in het Kröller-Müller Museum (1994–95) – een belangrijke referentie voor Sonsbeek 2026. Onderdeel van die tentoonstelling was Citizen X, een videoprogramma van Corinne Diserens, dat in Darkness Reframed opnieuw wordt bekeken.